De stoommachine van de digitale revolutie

Netwerken zijn de stoommachines van de digitale revolutie. Ze zijn zo superieur en zo krachtig, dat wie ze in zijn voordeel kan gebruiken een enorme groei realiseert. Maar wie ze niet gebruikt, die verdwijnt.

Welke business u ook hebt, zorg dat die wendbaar en flexibel is. De tabaksindustrie is bijvoorbeeld een bijzonder defensieve sector. ‘Iedereen zal altijd zijn sigaretje nodig hebben’, is het motto.

Maar ondertussen heeft de elektronische sigaret al 15 procent marktaandeel – van een markt die oninneembaar heette te zijn. En kunnen tabaksproducenten niet in competitie gaan zoals ze dat met hun concurrenten doen.

Op platformen verschijnen structuren als een probleem ontstaat, en ze verdwijnen weer zodra dat probleem is opgelost. Stel, uw kind is het huis uit en dus staat er een kamer leeg. Dat is het probleem. À la minute kunt u dan met Airbnb een hotel oprichten met één kamer. Tijdelijk, tot uw eerste kleinkind geboren wordt, want dan is het probleem van de lege kamer weer opgelost.

‘VOOR ONGEVEER EVENVEEL OVERNACHTINGEN HEEFT HOTELKETEN HILTON 150.000 MAN PERSONEEL NODIG, AIRBNB 1.500.’

Dat is de vloeibare economie. Klassieke spelers hebben het moeilijk met die vloeibare economie. Dankzij hun grootte konden ze iedereen wegconcurreren, maar nu zitten ze vast in hun rigide structuren. Hotelketen Hilton verzorgt bijvoorbeeld ongeveer evenveel overnachtingen als Airbnb. Alleen heeft de keten daar 150.000 man personeel voor nodig. En Airbnb 1.500 mensen.

Als de spelregels veranderen, moet je niet proberen alles in oude kaders te proppen. Dat geldt ook voor de overheid. Ze kan niet naast elke Airbnb-verhuurder een ambtenaar zetten. Dus moet ze de controle aan de gebruikers overlaten. En dat vraagt een andere ingesteldheid.

‘DE OVERHEID VAN DE TOEKOMST IS GEEN NATIESTAAT, MAAR EEN PLATFORM.’

De overheid van de toekomst is geen natiestaat, maar een platform. Want ook de natiestaat is een uitloper van de industriële revolutie. In de economie van bedrijven die ontstaan zijn uit de industriële revolutie worden producten op de markt verhandeld. En de overheid creëert mogelijkheden om dat te laten gebeuren, via eigendomsrechten.

Nu wordt die relatie verstoord. Airbnb verhuurt geen overnachtingen, maar creëert zijn eigen markt. Op die markt kunnen wij een lege logeerkamer verhandelen. Airbnb neemt de rol van de overheid op, het reguleert die markt: wie krijgt toegang, onder welke voorwaarden?

De politieke betekenis van platforms wordt onderschat. Het platform is geen puur economische winstmachine. Het is ook een soort natiestaat zonder geografische grenzen. Facebook verenigt 1,86 miljard mensen, geen enkele organisatie of natiestaat is daar ooit in geslaagd. Met 5.000 man personeel.

‘WE MOETEN SPRINGEN. EN DAT IS ANGSTAANJAGEND.’

We moeten springen. En dat is angstaanjagend, want je weet wat je opgeeft, maar je weet niet wat je gaat winnen. Overheden, organisaties, het middenveld realiseren zich niet waar we voor staan. Ze blijven te rustig: ‘We hebben al voor hetere vuren gestaan.’ Maar de tekenen van een fundamentele disruptie zijn overal.

Mensen herkenden de maatschappelijke identiteitscrisis 200 jaar geleden niet, en ook nu hebben ze een naïef beeld van de revolutie. Je kunt het niet voorspellen. Maar wie alert en wakker is, heeft een voorsprong. Er is een radicale openheid nodig voor alles wat op ons afkomt.

Stel uzelf ter discussie. Leer de kracht van de netwerken begrijpen, en probeer ze toe te passen op uw probleem en uw proces. Zorg dat u aan de goede kant staat.

Dr. Rogier De Langhe
economiefilosoof aan de Universiteit Gent

Dr. Rogier De Langhe, economiefilosoof UGent
14/07/2017