Financiële planning voor iedereen

Een financieel plan is geen voorrecht voor de happy few. Iedereen heeft er nood aan. Zes experts leggen uit waarom.

Veel mensen associëren financiële planning met grote vermogens. Geheel onterecht. Een financieel plan helpt dromen te realiseren: vroeger stoppen met werken, een eigen zaak beginnen of er een jaartje tussenuit knijpen om te herbronnen. En een financieel plan biedt houvast en bescherming bij de traditionele sleutelelementen in ons leven: samenwonen, een woning kopen, trouwen, scheiden, erven …

Het gaat er niet om of je al een vermogen hebt. Het gaat er om dat je weet wat de financiële implicaties zijn van elk van die gebeurtenissen. Of dat je weet wat er nodig is om doelstellingen te realiseren.

‘Het is hoog tijd om het concept van financiële planning te democratiseren en te demystificeren’, klinkt het bij zes experts: Michael Anseeuw (General Manager Retail Bank bij BNP Paribas Fortis), Gaétan Bleeckx (notaris in Sint-Gillis en woordvoerder van de notarisfederatie), Marc De Ceuster (hoogleraar en academic director Personal Financial Planning aan de Antwerp Management School), Pierre Devolder (hoogleraar UCLen lid van de Academische Raad voor Pensioenen), Dieter Haerens (managing director van Harmoney) en Jo Stremersch (partner bij de financiële planner Stremersch, Van Broekhoven & Partners en programmaleider Personal Financial Planning aan de Flanders Business School KUL).

Dieter Haerens (medestichter, Harmoney) © Frank Toussaint

Financiële planning is een alomvattend begrip. Is er nood aan een strakkere definitie?

Marc De Ceuster: ‘Financiële planning kun je niet ruim genoeg definiëren. De essentie is het wegwerken van financiële ongeletterdheid. Mensen moeten inzien wat de impact is van financiële keuzes op hun levensloop. Daarbij spelen klassieke domeinen zoals vermogens-, pensioen- en successieplanning elk hun eigen rol. Maar het gaat nog verder. Financiële planning omvat ook jouw eigen financiële filosofie. Hoe sta je in het leven? Geef je je kinderen mee dat ze zelfstandige moeten worden of dat ze toch beter een vast inkomen zoeken? Vandaag plaatsen we dat zelden onder de noemer van financiële planning.’

Jo Stremersch: ‘Kenmerkend is ook dat financiële planning vertrekt vanuit een gestructureerde manier van denken. Het is een niet-conceptuele manier om de opbouw, het beheer en de overdracht van vermogen te benaderen. Dat is relevant voor iedereen en staat helemaal los van het feit of je vermogend bent of niet.’

Welke maatschappelijke evoluties maken dat de urgentie en relevantie van financiële planning toenemen?

Michael Anseeuw: ‘We kijken voor de volgende decennia aan tegen grondige veranderingen, niet alleen vanuit een economisch maar ook vanuit een maatschappelijk perspectief. Zo zullen we anders en langer werken. Families en generaties zullen een andere invulling geven aan hun leven. Maar daarop moet je je voorbereiden. Financiële planning is een manier om je lot en je leven nog meer in eigen handen te nemen, door vragen te stellen bij dingen waar we vandaag veel te weinig bij stilstaan.’

Jo Stremersch (Van Broekhoven & Partners, Onafhankelijk Financieel Planner) © Frank Toussaint

Stremersch: ‘Mensen hebben gewoonweg ook meer nood aan begeleiding. Ze worden door adviseurs uit alle mogelijke domeinen overstelpt met een overaanbod aan informatie. Maar het is niet omdat mensen al die informatie hebben, dat ze ook in staat zijn om de juiste keuzes te maken. En daar voel je de toenemende behoefte aan een overkoepelend en gestructureerd kader dat mensen begeleidt bij juridische, fiscale en financiële beslissingen.’

De Ceuster: ‘Vergeet ook niet dat onze maatschappij veel complexer is geworden. Dat geldt voor de wetgeving, de uitdagingen van een langer leven en ook voor de samenlevingsvormen. Kijk maar naar de toename van nieuw samengestelde gezinnen. Daar zie je hele andere vragen dan twintig jaar geleden. En vanzelfsprekend is dat niet. Zoiets raakt mensen zowel in hun portemonnee als in hun hart.’

Dieter Haerens: ‘Je kunt ook niet om het streven naar meer zelfredzaamheid heen. In andere domeinen van de samenleving krijgen mensen de middelen om zichzelf steeds centraler te stellen. Die verwachting neemt nu ook toe voor alle financiële aspecten van een leven. Dat betekent niet dat we van iedereen financiële specialisten moeten maken, maar mensen moeten wel geholpen worden om de financiële impact van hun keuzes te kunnen inschatten. Daarom spreek ik liever over financial life management dan over financiële planning. Het belang daarvan zal alleen maar toenemen. Zo worden nu de meeste mensen pas geconfronteerd met vragen over financiële planning na een eerste fase in hun carrière, wanneer ze overwegen om anders of minder te werken. Dat zijn fundamentele levenskeuzes waarvan je de impact op lange termijn niet altijd kunt inschatten. Maar bij de millennials zal dat nog veel sterker spelen: zij maken die fundamenteel andere keuzes al veel vroeger.’

Hoe verhouden de pensioenpijlers zich tot het concept van financiële planning?

Pierre Devolder: ‘Het ene kan niet zonder het andere. Dat we langer leven, creëert gigantische uitdagingen, ook in onze persoonlijke financiële situatie. Alle pensioenexperts erkennen daarom dat we alle pijlers nodig hebben. Elk van de pijlers beantwoordt aan een andere noodzaak. Neem het wettelijk pensioen: dat realiseert zaken die vanuit de financiële sector onmogelijk zijn, zoals een gegarandeerde en geïndexeerde lijfrente.’

‘En daar zien we wel een probleem bij het aanbod financiële producten. Het is toch paradoxaal dat nog nooit mensen zo vaak te horen kregen dat ze een aanvullend pensioen moeten opbouwen, terwijl de aangeboden producten onvoldoende aansluiten bij die doelstelling. Kijk naar de verzekeringsproducten: je vindt haast geen enkel product met lijfrente, zodat je tot aan je dood kunt rekenen op een rente-uitkering. Nochtans sluit dat aan bij een reële noodzaak. Tot dusver zie ik op productniveau te weinig complete oplossingen voor het helelevenstraject van een individu.’

Prof. Pierre Devolder (Expert pensions, UCL) © Frank Toussaint

Stremersch: ‘Er mag trouwens gerust wat meer respect zijn voor het wettelijk pensioen. In zekere zin kun je dat beschouwen als een lijfrente, van een orde die de financiële sector vandaag niet kan bieden. Dat moeten we koesteren. Je moet zelf maar eens berekenen welk kapitaal je nodig hebt om een lijfrente te kunnen opbouwen van dat bedrag. Dat zijn immense bedragen.’

Devolder: ‘De meeste mensen maken die berekening wel. Ze gaan helemaal voorbij aan het feit dat we veel langer leven en onderschatten de implicaties daarvan op onze persoonlijkefinanciële situatie. Daardoor zijn ook bepaalde aspecten van financiële planning aan herziening toe. Nog te vaak wordt het verengd tot een strategie om vermogen te accumuleren. Maar dat is slechts een deel van het verhaal. Te weinig mensen beseffen dat er nog een lange fase volgt van vermogensafbouw. Zij dreigen later voor heel onaangename verrassingen te komen staan.’

Een eigen huis

 

Zijn mensen zich dan niet bewust van de noodzaak van financiële planning?

Stremersch: ‘Voor onze analyses gaan we uit van een levensduur tot honderd jaar. Op die wijze bouw je marge in voor het risico lang te leven. Het is voor de meeste mensen toch even schrikken wanneer we dan berekenen hoeveel kapitaal ze nodig hebben en welk vermogen ze nog moeten opbouwen om hun hele leven zeker te zijn van voldoende financiële middelen. En daar helpt de economische realiteit niet bij, want met de huidige lage rentevoeten is het nog veel lastiger om vermogen te laten aangroeien.’

Anseeuw: ‘Te weinig mensen zijn zich bewust van de noodzaak om extra pensioen op te bouwen. Het is toch vreemd dat slechts een op de vijf jongeren tussen 18 en 30 jaar aan pensioensparen doet. Nochtans zou iedereen dat moeten doen. Zo snel mogelijk met pensioen sparen beginnen is ook een vorm vanfinanciële planning.’

Gaétan Bleeckx : ‘We moeten ook niet te pessimistisch zijn. Bij een groot deel van de bevolking en zeker ook bij jongeren tussen 25 en 30 jaar leeft er intussen wel een groot bewustzijn dat de aankoop van een eigen woning de beste manier is om je later te beschermen. Jongeren kopen steeds jonger een woning, die ze nadien weer verkopen of die ze na een nieuwe aankoop verhuren.’

Notaris Gaétan Bleeckx © Frank Toussaint

‘Tegelijkertijd krijgen de notarissen steeds meer mensen over de vloer om hun successieplanning te regelen. Ook dat doen ze steeds jonger. Als notaris moeten we hen soms zelfs afremmen: ze zouden hun enige woning wegschenken, zonder stil te staan bij de gevolgen. Want wat als je op je tachtigste naar het rusthuis wilt, je ruzie hebt met de kinderen en je die woning niet kunt verkopen, terwijl je die financiële middelen wel nodig hebt? Elk dossier en elke klant is uniek en vraagt een eigen aanpak.’

Haerens: ‘Mensen moeten vooral overtuigd raken van het belang om hun financiële situatie periodiek eens te evalueren. Nu krijgt financiële planning een plaats op momenten van een acute levenservaring: de aankoop van een huis, een huwelijk, een overlijden,… Dat zijn echter allemaal ook heel emotionele momenten.Financiële planning moeten we kunnen loskoppelen van die emotie. Daarom is een jaarlijkse check-up zo belangrijk: het creëert op een neutraal moment een anticipatieve reflex om tijdig en zeker ook niet te vroeg na te denken over relevante kwesties en die met een adviseur te overlopen. En erop te anticiperen.’

Bleeckx: ‘We kunnen niet genoeg hameren op het belang van die periodieke aanpak en een regelmatige juridische check-up.De wetgeving verandert en ook mensen veranderen steeds sneller van werk, woning en samenlevingsvorm. Dat brengt elke keer een hele specifieke problematiek mee. Neem nu een scheiding: die gaat elke keer gepaard met een serieuze verarming. Mensen beseffen dat niet altijd. We willen in de eerste plaats vandaag leven, zonder te weten wat dat betekent voor onze financiële situatie op de lange termijn.’

Op welke manier speelt technologie een rol bij financiële planning?

Haerens: ‘Vroeger gebeurden de analyses voor financiële planning door heel complexe software. Alleen de private banker kon daar enigszins mee overweg. Waarna hij de analyse moest proberen te vertalen in concrete acties voor de klant. Door de evolutie van technologie zijn er nu mogelijkheden om die analyse dichter bij de klant te brengen. En op een beter te begrijpen manier, in een eenvoudige digitale applicatie. Maar de technologie kan de adviseur nooit compleet vervangen. Een robot is niet in staat om alle gegevens zo aan te reiken dat een mens ze makkelijk kan interpreteren en daar ook de juiste keuzes aan verbinden. Technologie kan van de adviseur die taken overnemen die automatiseerbaar zijn, zodat de adviseur meer en kwaliteitsvolle tijd heeft om z’n adviesrol in te vullen.’

Dieter Haerens (medestichter, Harmoney) © Frank Toussaint

De Ceuster: ‘We moeten zelfs niet op het puur vaktechnische domein blijven. Het is intussen mogelijk om het risicoprofiel te bepalen op basis van het surfgedrag. Dat blijkt veel accurater dan de lijstjes die mensen zelf invullen. Data is kennis. Maar je moet die wel kunnen reduceren tot de essentie overblijft.’

Open bankieren

Wat is eigenlijk de impact van PSD2, de nieuwe Europese richtlijn voor betaaldiensten? Zal die de motor zijn van een innovatiegolf in de wereld van financiële planning?

Anseeuw: ‘Velen beschouwen dat als de heilige graal van wat allemaal op ons afkomt. De richtlijn omvat onder meer een luik waardoor de bank bepaalde informatie ter beschikking kan stellen van andere partijen, om met die informatie aan de slag te gaan en een betere financiële dienstverlening te ontwikkelen. De mogelijkheden zijn enorm. Alleen is het maar de vraag wat er uiteindelijk zal overblijven voor de werkelijke implementatie. Zo is het bijvoorbeeld waarschijnlijk niet verplicht om informatie te delen voor alles wat te maken heeft met de beleggingsportefeuille en de effectenrekening. Maar hoe kun je als financieel planner impact hebben, als je slechts zicht hebt op alleen spaar- en zichtrekeningen? Financiële planning impliceert nu net een totaalvisie op een vermogen.’

Haerens: ‘PSD2 is gestript tot op een punt waarbij je vragen kunt stellen over zijn doeltreffendheid. Uiteindelijk zal de klant daarvan de beperkingen ondervinden en zal hij ook merken dat de financiële dienstverlening achterblijft op andere domeinen in zijn leven, waar de digitalisering veel meer mogelijk heeft gemaakt. Maar het is geen eindpunt. Het is een beginpunt. Het ontsluiten van financiële data voor de klant zal alleen maar verdergaan.’

Prof. Pierre Devolder (UCL) en Michaël Anseeuw (BNP Paribas Fortis) © Frank Toussaint

Anseeuw: ‘PSD2 heeft vooral de verdienste dat het de financiële sector doet nadenken over een model van open bankieren. Als een klant de toestemming geeft om zijn informatie te delen, dan ontstaan er nieuwe businessmodellen en mogelijkheden.’

Democratisering

Wat zijn de grootste uitdagingen voor de wereld van financiële planning?

Devolder: ‘De grootste uitdaging schuilt in de democratisering. We moeten ernaar streven om financiële planning te organiseren voor mensen die zich vandaag niet identificeren met het concept. Dat betekent: financiële planning openstellen voor veel meer mensen en ervoor zorgen dat ze dat hun hele leven aanhouden. We moeten ook loskomen van het alomtegenwoordige kortetermijndenken. We vragen aan mensen om op lange termijn te denken, in een wereld waar het kortetermijndenken te vaak de regel is.’

De Ceuster: ‘Financiële planning zal de komende jaren veranderen door de veranderende houding van klanten, veranderende wetgeving en veranderende businessmodellen. De wereld zal er anders uitzien en we zullen daar op een andere manier mee moeten omgaan. Maar mensen blijven wel mensen. Elke mens en elke adviseur zal altijd teruggrijpen naar wat hij het beste kent. Dat moet anders. We moeten over alle domeinen heen kijken, zodat het mogelijk is om los van elke emotie zicht te hebben op het totaalplaatje. Maar dat is een gigantische uitdaging.’

27/09/2017